Azkenaldian asko ugarituriko URL laburtzaileek, erosoak izateaz gain, hainbat arazo ere badituzte. Artikulu honetan, arazo horietako batzuk aipatu eta horiek ekiditeko zer egin daitekeen azaltzen da.
URL laburtzaileak, URLak edo sareko baliabide desberdinen (webguneak, fitxategiak…) helbideen luzera moztea ahalbidetzen duten zerbitzuak dira. Hau da, karaktere asko dituzten helbideak karaktere gutxiago dituzten helbide batekin ordezkatzen ditu, ondoren birbideraketa bat egiten da URL motzetik luzera, erabiltzaileak prozesu horretan parte hartzen ez duelarik.
Argiak
Adibidez hurrengo URL luzea
http://www.amazon.com/Kindle-Wireless-Reading-Display-Globa lly/dp/B003FSUDM4/ref=amb_link_353259562_2?pf_rd_m=ATVPDKIK X0DER&pf_rd_s=center-10&pf_rd_r=11EYKTN682A79T370AM3&pf_rd_ t=201&pf_rd_p=1270985982&pf_rd_i=B002Y27P3M
era honetara laburtzen du tinyurl zerbitzuak:
http://tinyurl.com/KindleWireless
Ostean, bigarren URL labur honek luzeari egingo dio erreferentzia. Bistan da bigarren helbidea errazagoa dela gogoratzeko edota inprimatzeko.
Azken identifikatzailea (KindleWireless adibidean), zerbitzu batzuetan erabiltzaileak aukeratu dezake, baina gehienetan ausaz esleitzen dira. Gauzak honela, askoz errazagoa da bigarren helbidea gogoratzea edo partekatzea eta, arrazoi hau dela medio oso erabiliak dira karaktere-muga jakina duten sare sozialetan edota prentsa idatzian erreferentziak egiterako orduan, estekak ezin baitira horren erraz adierazi.
Behar honi erantzuteko, milaka doako zerbitzu sortu dira, tartean euskarazkoak ere. Sare sozialak ere pasa dira automatikoki erabiltzaileek txertaturiko loturak euren URL laburtzailea erabiliz automatikoki laburtzen (t.co Twitterrek eta fb.me Facebook-ek adibidez). Gaia umorez hartu eta URL luzatzailea sortu duenik ere badago. Laburtzaileen ageriko erosotasun honen azpian, ordea, badaude hainbat arazo, horren agerikoak ez direnak.
Itzalak
Opakutasuna. URL laburtu guztiak antzekoak dira, hau da, webgune, fitxategi edota zerbitzu oso desberdinei erreferentzia egiten dieten aren, erreferentzia hori zertan datzan jakitea zaila da. Demagun gure Twitterreko lagun batek lotura laburtu bat bidaltzen digula: nola jakin helbide horren atzean azken parrandako argazkiak, berri interesgarri bat edo software kaltegarri bat dagoen, baldin eta loturan http://tinyurl.com/XXXXX bakarrik agertzen bada? URL laburtzaileen erabilera desegoki eta arriskutsuen hedapen zabalaz jabetzeko, nahikoa da bilaketa arin bat egitea.

URL laburtzaileak software kaltegarria hedatzeko erabili izan dira.
Irudiaren egileak: Kizar, Silzor, Yellowlcon eta Everaldo Coelho Wikimedia Commonseko erabiltzaileak. GNU GPL 2.1 lizentziapeko irudia.
Erreferentziak galtzea. Argi dago webgune bat desagertzean bertako edukia berarekin batera desagertzen dela maiz, nahiz eta edukia eskuragarri mantentzeko Archive.org moduko proiektuak existitzen diren. Antzeko era batean, URL laburtzaile bat desagertzean, URL laburretik luzera zeuden erreferentzia guztiak galdu egiten dira eta beraz, lotura laburrak jada ez dira erabilgarriak. Eginiko ikerketa batek, zerbitzu hauen %61a hilik dagoela ondorioztatu du. Ez da batere sinesgaitza pentsatzea etorkizun hurbil batean blogetan, Bildu.net moduko batzaileetan, Twitterren edota nabigatzailean gorderiko hainbat lotura eta laster-marka gal ditzakegula. Nahiz eta jatorrizko edukiak bere horretan jarrai, bertara heltzea ahalbidetzen zizkiguten URL laburrak ez dira erabilgarriak izango, edukia galdu izan bagenuenaren antzeko egoera izanik.
Zer egin, bada, arrisku hauen aurrean?
URL laburren atzean zer dagoen jakin ahal izateko, Longurl.org webgunea erabili daiteke. Bertan, URL laburra hartu eta zein URL luzeri egiten dion erreferentzia agertzen da. Bertan sar daiteke lagun, ezagun edo ezezagunen batek bidalitako URL laburra, zein domeinutara eta zein fitxategi motara eramaten duen ikusi ahal izateko.
Era honetan, loturari buruz informazio gehigarria lortzen da eta fidagarria den edo ez erabakitzea errazagoa da, edukia bisitatu edo ez aukeratu daitekeelarik. Gogoratu, nahiz eta laguna konfiantzazkoa izan, posiblea dela bera aurretik infektatua izana eta loturadun mezua automatikoki berak ezer ez jakin gabe bidali izana. Honelakoetan, pixka bat paranoikoa izatea, inozoa izatea baino hobea izaten da.

QR kodeak alternatiba egokiak izan daitezke sarez kanpoko erabiletarako.
URL laburtzaileek dituzten loturak ez galtzeko, komeni da batzaile eta abarrekoetan posible den guztietan jatorrizko URL luzea erabiltzea, edukiari eginiko loturak euren eskuetan ez egoteko. Paranoia maila oso altua eta disko gogorrean espazio libre asko izanez gero, batzailerik erabiltzea ez da beharrezkoa eta posible da zuzenean gustuko web horriak Wget moduko tresna batekin jaitsi eta disko gogorrean gordetzea. Honela, norberak loturak gorde beharrean, internet txiki propioa izango luke disko gogorrean.
Txantxak alde batera utzita, badaude helbide luzea erabiltzea posible ez den egoerak (paperezko prentsan adibidez), orduan, komenigarria izan daiteke lotura bakarra jartzea, jada lotura guztiak era egokian jarrita izango dituen testuaren sareko bertsio bati erreferentzia egingo diona. QR kodeak, adibidez, alternatiba interesgarria dira horretarako, era erraz eta estandar batean ahalbidetzen dutelako sareko eduki batera heltzea, gero eta hedatuago dauden smartphone bat erabiliz. Hala ere, komeni da lotura luzea, tamaina txikiagoan bada ere, nonbait agertzea edukia smartphone-ik ez dutenen esku ere uzteko.
Gauzak honela, URL laburtzaileen desagerpenak ekarriko lukeen arazoen ardura ez da atzo goizekoa. Aurre eginez, Urlte.am taldeak, sei hilabetetik behin URL laburtzaileen loturez osaturiko fitxategi bat argitaratzen du Torrent bidez (bidenabar, berandutxo dabiltza uztaileko argitalpenarekin). Beraz, nahiz eta zerbitzu bat desagertu, horrelako fitxategi batekin posible litzateke loturak -batzuk behintzat- berreskuratzea.
Ondorio gisa
Ia denaren moduan, URL laburtzaileak ez dira ez zuri eta ez beltz; erosoak izan arren, etorkizunera begira arriskuak badituzte -handiak gainera-, eta garrantzitsua da haietaz jabetzea. Hori dela eta, bakarrik benetan beharrezkoak direnean erabiltzea izan daiteke egokiena, erabilpen masiboak arriskuak ekar ditzakeelako, bai software kaltegarrien hedapenean, baita haiekiko menpekotasunaren ondorioz datu askoren galera ere laburtzaileak desagertzean.
Oharra: Eskerrik asko Twitterreko @theklaneh, @Orhipean, @enezp, @LoztiaNineu, @julen eta @agonirena erabiltzaileei “URL laburtzaile” terminoa erabiltzea gomendatzeagatik.