Gauza jakina da migratzerakoan edota denboraldi bat beste herrialde batera pasatzen joatean, hainbat gauza aldatu egiten direla etxeko ohituretatik, otorduak egiteko ordutik gizarte-antolakuntzaraino. Alemanian, bereziki, aldaketa handiena, “mendebaldekoa” deritzon gizarteetatik ez datozenek pairatzen dute: indiarrek, txinatarrek, afrikarrek, arabiarrek. Askotan horrek suposatzen duen drama handia edo izugarrizko shock kulturala aldera utzita, badaude irribarrea ateratzen duten kasuak ere. Tartean, jarraian kontatzera noana.

Pasadan astean indiar berri bat etorri zen bizitzera gure egoitzara: ingeniaritzan doktorea eta egunero-egunero bizarra ederki eginda alkandora eta txaleko dotorea erabiltzen dituen horietakoa. Etorri eta segituan, erosketak egitera abiatu zen, beharrezkoak izango zituen gaiez hornitzeko: janaria, izarak eta sukaldeko tresnak.

Igande goizean, buelta bat egitera nindoala, erosi berri zuen zartagina garbitzen ikusi nuen, gogor, sukaldean. Garrantzia handiegirik eman gabe jarraitu nuen kalera, egiten zuen eguraldiarekin eguna kanpoan pasatzera.

Iluntzean bueltatzean, nire harridurarako, oraindik zegoen sukaldean zartagina garbitzen. Agurtu barik nuela eta, agurtzera sartu nintzen nire burua aurkeztera, eta ohiko kontuez aritu ostean (izenak, Alemanian zer egiten ari ginen…) zartagina aipatu zidan. Oso haserre aipatu gainera, Alemaniara etorri eta dirutza ordaindu zuelako zartagin sinple bategatik eta, batez ere, zikin saldu ziotelako dendan.

Dena den, egun osoa garbitzen igaro ostean, lortu zuen zartagina garbitzea, baita emaitza harro erakutsi ere. Ezin zen ukatu egindako lan eskerga, inoiz zartagin bati ikusi ez diodan distira baitzuen hark, zilar-koloreduna, bai barrutik eta bai kanpotik. Hainbeste igurzten egon ondoren gorrituta zituen atzamarrekin erakutsi zidan zartaginaren itxura garbitu aurretik, smartphonearekin ateratako argazkian.

Beltz zegoen zartagina, baina ez zen zikinkeria bizilagunak kendutakoa. Irribarreari ozta-ozta eutsiz azaldu behar izan nion, barrua beltza duten zartaginak ez daudela zikin, baizik eta janaria ez itsasteko duten babeserako geruza zela hori. Liluraturik, atzo zartagin berria erosi zuen, baita atoan bertan afaria prestatzen zuela smartphonearekin bideoa grabatu eta lagunekin Facebooken konpartitu ere.

Zartagin zaharra gelan eskegi du, oroigarri modura.

Zabildu

Cryptocat kode-irekiko web aplikazioa da, hainbat pertsonen arteko elkarrizketa pribatu eta seguruak izatea ahalbidetzen duena.

Elkarrizketetako edukia era nahiko fidagarrian zifratzen du erabiltzailearen nabigatzailean bertan (detaile tekniko gehiago, wikipedian) Javascript erabiliz eta beraz, nahikoa da nabigatzaile batekin crypto.cat helbidera sartu, elkarrizketa berria sortu, eta elkarrizketaren helbidea partekatuz batera has gaitezke lagunekin hitz egiten. Noizbait erabili izan dut pasahitzak era erraz batean konpartitzeko (GPG eskuragarri ez dagoenean), edo hainbat pertsonekin batera hizketan aritzeko.  Elkarrizketaren edukiaren pribatutasunaz gain anonimotasuna garrantzitsua bada, Tor-ekin batera erabili daiteke zerbitzua eta gainera, mugikorretik arazo gabe erabili daitekeen aplikazioa da. Gutxi ez balitz, cron ataza bat erabiliz, ordubetean jardunik izan ez duten elkarrizketak ezabatzen dira.

Kode irekikoa da, baina ezin zaio software libre deitu,  darabilen lizentziak, CC-BY-NC-SA, ez duelako erabilera komertziala baimentzen eta beraz, onarturiko definizioa ez duelako betetzen. Dena den, aldaketak baimentzen ditu eta, aukeraz baliatuz, garatzaileari idatzi eta dituen kate apurrak itzuli ditut. Ia beti bezala, bi arrazoi izan ditut itzultzeko: erabiltzen dudan tresna euskaraz erabili ahal izatea eta euskal internauten artean nire ustez interesgarria den tresna honen erabilera bultzatzea. Posiblea da beraz softwarea euskaraz erabiltzea hemendik aurrera, bai crypto.cat helbidean, baita kodea hartu eta guk nahi dugun lekuan jarrita ere. Eskuragarri dagoen baliabide interesgarria beraz, gehigarririk instalatu gabe komunikazioen pribatutasuna nahiko ondo bermatzeko.

Zabildu

Prokrastinatzeko inbentatu den tresnarik eta onena izanik, interneti ezin zitzaizkion falta jokoak. Edonon daude, milaka dira, milioika, agian… Jolasteko nabigatzailea izatearekin nahikoa den jokoetaz ari naiz: flash joko adiktiboak, estrategia jokoak, rol jokoak… Denbora zerbaitekin bete beharra izanik, tira, ez dut esango aditua naizenik, baina noiz edo noiz jolastu izan dut horietakoren batera. Baina aitortu behar dut, ezagutu berri dudan joko honek txokatu egin nau, desberdina da. Izenburutik ondorioztatuko zenuten moduan, Chore Wars-ez (Zereginen gerrak) ari naiz.

Rol jokoa da, non jokalari bakoitzak pertsonaia bat kontrolatzen duen, bere atributu eta itxurarekin. Zenbait pertsonaia desberdinek talde bat osatzen dute, bertan abenturak planteatzen direlarik. Bukatutako abentura bakoitzeko, pertsonaiak esperientzia irabazten du, eta esperientziarekin batera, dituen atributuak doaz hobetzen.

Eta honaino irakurri baduzu, irakurle, pentsatuko duzu ea Amerika deskubritu dudan, horrelako ehunaka joko baitaude sarean zehar. Egia da, baina joko honen berezitasuna, abentura bakoitza etxeko zeregina dela da, aurretik definitzen delarik etxeko lanaren (abenturaren) saria. Hau da, dragoiak hiltzen joan beharrean, komuna garbitzen, loreak ureztatzen, erosketak egiten… joaten da gure heroia. Kasu honetan, rol-joko iraultzailea izanik, erabiltzaileak ez du ezer imajinatu behar, ezta grafiko kutre batzuetan begiratu ere, bere eskuetan dago abentura lehen pertsonan bizitzea! Behin etxeko lanak/abentura burututa, heroiaren bitartez erabiltzaileak egindakoa aldarrikatzen du eta dagokion saria jaso (esan bezala, esperientzia puntuak, batez ere).

Zertarako balio duen jokoak? Nahi denerako: ikasle-pisu (friki) batean hilabete amaieran puntu gehien dituenak katxi bat doan jasotzeko, umeak edo frikiak etxeko lanak egitera motibatzeko…  Baina, batez ere, jokoaren balioa kide bakoitzak etxean/bulegoan… egiten duen lana, aurretik definituriko arau batzuekin (abentura bakoitzak zenbateko saria duen) kuantifikatzeko tresna izatean datza. Tresna frikia da, bai, baina bere mamia ere badauka oskol frikiaren azpian, balio kuantitatiboa ematen baitio askotan ematen ez zaion zerbaiti; eskala horrekin, posible da kuantifikatzea lan-banaketaren oreka (edo desoreka) maila, balorazioak egiteko edo aldaketa konkretuak proposatzeko.

Prest al zaude superheroiz jantzi, fregona hartu eta abenturari ekiteko?

Zabildu

Wikipedia, lagun ezezagun hori izenburuarekin agertu da nik idatzitako artikulua Administrazioa Euskaraz aldizkariko 71. zenbakian. Bertan Wikipediaren ezaugarriak, historia eta funtzionamendua azaltzen dira labur. Norbaitek irakurtzeko edo jaisteko gogoa baldin badu, badauka aukera, Slideshare-ra igo baitut.

Zabildu

Gaztelumendiren txio baten bitartez heldu naiz artikulura. Bildu aspira a lograr 822 ediles y gestionar casi 300 millones dio La Razón egunkariak. Pixka bat beherago, El mapa soñado por Bildu erakusten digu, Euskal Herriko hainbat udalerri agertzen direlarik bertan, markaturik.

© La Razón. Lotsagabeki eta hotlinking eginez neuk lapurtuta hartuta.

Mapan arreta ipintzea besterik ez da behar mapa benetan txarto eginda dagoela ikusteko. Bizkaiko kostan, esaterako, ez dute udalerri bakar bat bera ere ez bere lekuan jarri (Ea, Ondarroa, Lekeitio eta Bermeo), Busturia bera ere Lea-Artibain dago kokaturik, bere izena Bizkaiko eskualde oso bati ematen diola kontuan izan gabe. Jarraitu dut begira, baina egia esan Bizkaia oso-osorik dago hankaz gora (Bilboz gain ez dute udalerri bakar bat ere bere lekuan jarri, saiatu Gernika topatzen, adibidez).

Araban, Aramaio eta Legutio lekutan jarri dituzte eta Gipuzkoari dagokionez, Usurbil kostan dago, Zumaia inguruan, eta Aretxabaleta, Oñatin (ziur akats gehiago egongo direla). Nafarroan aldiz, Leitza aldatu dute lekuz, hegoalderago bidali baitute.

Horren erraz kontrastatzen den informazioa horren gaizki agertuz, egunkari espainiarraren kazetaritza maila nahiko agerian uzten dela uste dut.

Zabildu

argazkia: ukberri.net

Atzean ehunaka mila pertsona zituelarik milaka kilometro egin ostean, lekukoa milaka eskutatik igarotakoan (umeak, gazteak, emakumeak, oraindik gazte dauden jubilatuak…) heldu da 17. Korrika -duda izpirik gabe euskalgintza osoak egiten duen erakustaldi handiena- bere amaierara, Donostiara, Trebiñutik abiatu eta hamar egunetara.

Azkenik, Gipuzkoako hiriburuan eman da argitara zein izan den eskurik-esku ibili izan den lekukoaren mezua (pdf). Irakurtzean Ilaski Serrano bera ere hunkitu duen mezua, hain zuzen. Bertan, gauza bakarra nabarmendu nahi nuke, edukia ondoen laburtzen duen esaldia dela uste dudalako:

Eta ezin da euskalakari izan euskaraz egin barik, euskaraz berba egiten ahalegindu barik.

Horrek laburtzen du Euskalakari izatearen muina: ezin da euskara maitatu euskara jakin eta erabiltzen ez bada. Maitatu, ikasi eta aritu beharra dago, eta aritzearekin batera, bere erabilera ahalik eta esparru gehienetara zabaldu, euskalakari izateko. Ezin da Bai Euskarari esan erdaretatik abiatuta.

Asko izan dira petoa jantzi eta Korrikan parte hartu eta euskararen aldeko konpromisoa erakutsi duten herritarrak, aldarrikapen giroan (ez dezagun ahaztu, Korrika bera, jai-giroan egiten den arren, euskararen aldeko aldarrikapenerako esparrua dela, zentzu zabalean), baina zoritxarrez ere, ez dira gutxi Korrikan parte hartu duten euskalakari kukulaukariak. Kukulauka, ezkutaketan, dabiltzan euskalakariak hain zuzen: Korrikan euren euskaltzaletasuna harro erakutsi eta egunerokotasunean euskaltzaletasun hori ezkutatzen dutenak, hain zuzen, dira euskalakari kukulaukariak. Edo kontrara, euren eguneroko erdaltzaletasun porrokatua Korrika egunean ezkutatu, eta euren burua euskalakari agertzen diren kukulaukariak.

Eta euskalakari kukulaukariena, bere burua euskaltzaletzat duen eta asanbladak euskaraz egin eta lehen tragorako erdarara jotzen duen sasieuskalakariari edota kilometroak erosi bai, baina hizkuntza politika lotsagarriak aplikatzen dituzten erakunde eta enpresetara zabal daitekeen izatasuna da.

Jaiaren ajearen ostean, norberak egin dezala gogoeta, bai jarrera pertsonalean, baita inguruan (lagun, lan, zein erakunde) eragiteko dituen aukeren inguruan, bultzatu duen martxaren lekuko barruan eroandako mezuan sinesten badu, bederen.

Zabildu

Tulipak, Herbehereekin lotzen diren lore horiek, jatorriz Asia txikikoak dira, turkiarrek landatu eta beraien patioetan jarri zituztenak. Tulipa izena bera, persierazko dulban (durbante) izenetik eratorria omen da. Europan, antza denez, Turkian zegoen Alemaniako de Busbecq enbaxadoreak sartu zituen.

Europarrak liluraturik geratu ziren lore berri honen aurrean, hain baitzen desberdina gainerakoekin alderatuz gero. Herbehereetan, Leideneko Hortus Botanicusean landatu ziren lehen erraboilak 1593ko amaiera aldean. Bertan, Carolus Clusius-ek, ikusi zuen, hainbat gurutzaketaren ostean, petaloetan gar itxurako koloreak eratzen zirela. Bertako merkatari aberatsek, lorearen arroztasuna eta ikusgarritasuna ikusiz, euren saloi eta geletan lorok jartzen hasi ziren, euren estatusaren erakusgarri gisa.

Eskari gero eta handiagoari erantzuteko, tulipa landatzaile gehiago agertu ziren eta laster joan zen handitzen estatus sinbolo berri hau lortzeko grina. Tuliparen haziak loratu arte, urteetako denbora behar da (7-12 artean); denbora honetan, erraboil bat eratzen da, zeina desagertu egiten den loratzean, beste erraboil biki bat utziz bere lekuan. Eskaria, beraz, askoz arinago joan zen handitzen eskaintza baino, eromen espekulatiboari ateak irekiz.

1636 eta 1637an, erraboilen truke diru kantitate handiak ordaintzen hasi ziren, hauek askotan aldatzen zirelarik jabez loratu baino lehen. Semper Augustus (irudian) erraboil bakar bategatik, langile baten hamar urteko soldata heinako kopuruak ordaintzen ziren, baita Amsterdam erdiko etxe batek garai hartan zituen prezioa ere. Gar itxurako petalo berezidun tulipez gain, tulipa normalen prezioa ere igotzen joan zen, nahiz eta maila berera ez heldu. Erraboilak, laster prezio altuago batean saltzeko erosten ziren, prezio-desberdintasunarekin etekina handitzeko asmoarekin.

Guzti honek eztanda egin zuen 1637ko otsailean, Haarlem-eko merkatari batzuk euren tulipak esperotako prezioan saltzeko gai izan ez zirenean. Hainbat eta hainbat espekulatzailek dena galdu zuten, baita erraboiletan inbertitu zuten hainbat jende xehek ere. Saldu gabeko erraboilak, edota erreserbaturik izan bai baina eskura eman ez ziren erraboilak (izatez, asko eta asko ez ziren eskuz aldatzen, beraien gaineko eskubideak baizik, honi windhandel edo haize-merkataritza deitu zioten) zituzten espekulatzaileek, erreserbaturiko erraboil hauen balioa erosleengandik eskuratzeko epaitegi eta agintariengana jo zuten. Epaileek ordea, sukar hau jokoa -eta ez salmenta normala- zela argudiatuz, eskaerari uko egin zioten. Espekulazioa errotik moztu zen, maiatzean, tulipen prezioa berriz egonkortuz (otsail eta maiatza arteko salmenta prezioen datuak ez dira ezagunak, prezioak izandako beherakadaren abiadura ezin delarik ondorioztatu).

Tulipen prezioaren eboluzioa 1636-37ko neguan zehar. CC-BY-SA JayHenry

Ironikoki, tulipen petaloek gar itxura izatearen arrazoia gaixotasun bat da, hainbat gurutzaketen ondorioz tulipa ahulagoek harturikoa. Gaur egun, ez dira horren ezagunak eta Rembrandt tulipa deritze, XVII mendeko hainbat artelanetan agertzen direlako.

Norbaitek atera ditzala bere kontu eta gaur eguneko paralelismo posible guztiak. Kasualitatea edo ez, historiak badu errepikatzeko gaitasun ikaragarria.

Zabildu

Herritarrok egia jakiteko eskubide osoa dugula uste dut eta horregatik jotzen ditut Wikileaks moduko ekimenak behar-beharrezkotzat, prentsa askatasuna eta abarreko askatasunak babestu bai baina gugandik egia garrantzitsuak ezkutatzen dituzten botere faktikoen aurrean independentzia izateko.

Azkeneko telegrama famatuen publikazioaren harira, badira ordea kontu kezkagarri batzuk. Wikileaks ez da komunikabide bat, bere lana, jasotako datuak askatzean datza. Cablegateko telegramak, datu gordinen askatze masiboa da, nondik komunikabide handiek datuen biltze selektiboa egin duten, euren interesekoa den informazioa bakarrik publikatzeko.

Eta hor dago koska, komunikabide gehienak eskandalu burokratiko edota pertsonaia publiko desberdinetan duen eraginean geratu dira, horiek sortzea ahalbidetzen duen makinaria osoari kritika estrukturalik egin gabe, edota egiturazko analisi sakonik egin, telegrama horiek behar bezalako testuinguruan jarrita. Detaile jakin batzuekin geratu dira bakarrik, Wikileaks-ek datuak publikatuz bermatu duen egia jakiteko eskubidea ondoren komunikabideek moztuz. Egia da datu gordinak hor daudela edonork kontsulatu ahal izateko, baina, nork egin du telegrama guzti horiek irakurtzeko esfortzua?

Bill Kovach eta Tom Rosentielen The elements of Journalism liburuan aipaturik kazetaritzaren elementuak zerrendatuko ditut (nahiko libre itzuliak):

1. Kazetaritzaren lehen betekizuna egiarekiko da
2. Bere leialtasuna, hiritarrekiko
3. Bere esentzia, egiaztapenaren diziplina
4. Profesionalak, informatzen duenari buruzko independentzia mantendu behar du
5. Boterearen monitore independente legez funtzionatu behar du
6. Konpromiso eta kritika publikorako foroak hornitu behar ditu
7. Berriak esanguratsu, interesgarri eta aproposak izateko ahaleginak egin behar ditu
8. Berriak ulergarri eta proportzional mantendu behar ditu.
9. Profesionalak baimenduak izan behar dute euren kontzientzia pertsonala baliatzeko.

Zein komunikabidek bete ditu printzipiook kasu honetan? Hori da faltan bota dudana, ez dela egon osoko analisi neutral eta sakonik. Wikileaks-ek bere lana bete du datuak eskuragarri jarriaz, baina, egindako lan itzelaren ostean, anekdotak, besterik ez dut ikusi. Batzuk serioagoak, beste batzuk ez horrenbeste. Telegramek erakusten duten testuingurua da ordea, nire ustez, benetan ikertu beharrekoa.

Zabildu

Entziklopedia berri bat sortuko omen du Eusko Jaurlaritzak. Garai berriotan beste era batera izan ezin daitekeen modura, sarean argitaratuko ei da. Prezioa: 200.000 euro.

Behingoagatik, ados nago Jaurlaritzaren argudioekin, sarean egongo den euskarazko entziklopedia ganorazko bat proiektu estrategikotzat daukadalako nik ere, hizkuntzaren normalizazio eta prestigioa lortzeko prozesuan. Euskaldunontzat tresna paregabea, dudarik gabe.

Eta zorionez, gauden XXI mende honetan, ez gara utopia batez ari; egunero-egunero hobetzen doan errealitate bati buruz baizik. Badaude euskarazko entziklopediak sarean. Zertarako behar da beste bat?

Birritan pentsatzen dute gainerako hizkuntzetan entziklopedia bat argitaratu baino lehen, gauzak aldatu direnaren seinale. Ikusten al dugu entziklopedia iragarkirik? Kontsultatzen ditugu etxeko entziklopediak? Egia da honako hau, ez dela paperezkoa izango, baina nago entziklopedia digital izan baino, sarean egongo den entziklopedia konbentzionala izango dela. Bi gauza oso desberdin.

Entziklopedia bat sarean, papereko mentalitate berarekin argitaratzea, gurpila berriz asmatzea bezalakoa da. Entziklopedia hori argitaratzen den momentutik egongo da desfasatuta eta seriotasuna mantentzearen aitzakiarekin, internautek ez dute aurkituko baliagarria izan ahal zaien informazioa (Britannica-n artikulu hau egongo ez litzatekeen moduan). Hasieran baliteke arrakasta izatea, baina denborak Wikipedia moduko proiektuak gero eta gehiago indartuko ditu, etengabe joango baitira handitzen. Harluxet eta Wikipedia dira bi mundu horien konparaziorik onena. Harluxet gauza askotarako baliagarria den arren, egunetik egunera zahartzen ari den entziklopedia da, Wikipedia eguneraturik mantentzen den bitartean (eta ez baldin badago eguneratuta, irakurleak egunera dezake, Harluxeten ez bezala).

Wikipediarena, -sareko entziklopedia batena, alegia- funtzionatzen duen eredua da, etengabe eguneratzen, hobetzen, osatzen… doana. Eusko Jaurlaritzaren dirulaguntzarik gabe eraikitako entziklopedia neutrala. Dozenaka editorek auzolanaren bitartez eta kontsentsuaren bitartez eraikia. Bere eduki guztiak erabiltzeko askatasuna eman eta bermatzen duen bakarra. Ezaugarri guzti horiek (bakarka, zer esanik ere ez multzoan) betetzen dituen entziklopedia bakarra da. Eduki aldetik ez duenak zertan inolako inbidiarik izan besteei. Montorik, esaterako, ez zukeen Wikipedian duen heineko lekurik beste inon izango.

Ez nabil aniztasunaren aurka joaten, denonak diren baliabideen erabilpen -nire ustez oker- baten kontra baizik. Eta Jaurlaritzak benetan euskara bultzatzeko asmoa badauka, ez luke paperezko entziklopedia bat sarean jarriko, zahar eta txiki geratuko bailitzateke Wikipediaren alboan, zokoratuta denbora laburrean. Euskarazko sareko entziklopedia indartsu bat izateko, 200.000 euro horiek, entziklopedia berri batean gastatu baino, euskarazko Wikipedia (eta beste guztiak) posible egiten dituen Wikimedia Fundazioari ematea gomendatzen diot Eusko Jaurlaritzari.

Zabildu

Kaster herriko artikulua hartuko dut hizpide, Wikipedian egindako bandalismoak zenbateko eragina izan dezakeen erakusteko. Kaster, ingelesezko wikipediako artikuluaren aburuz, Flandria mendebaldeko herria da. Eta ez du informazio gehiagorik eskaintzen momentu honetan.

Baina, behin baino gehiagotan gehitu zitzaizkion nahiko dudagarriak diren datuak. Bandalismo kasu argia, inoiz ez baita egon pokemonez jantzitako serie-bortxatzailerik (sic) bertan.

Gero, Google ahalguztidunak, zeinak definizioak emateko noizean behin Wikipediako orriak eskaneatzen dituen, Kaster-en definizioan bortxatzailearen anekdota ere txertatu zuen, bandalismoa desegin gabe zegoen epe labur horretan hartuz orria. Beraz, nahiz eta wikipedian bandalizazioak desegin, gerta liteke bandalismoak sarean jarraitzea, erraz konproba daitekeen moduan.

(Reddit-en ikusia)

Zabildu