Gaur, UniEncounterren izan naiz GPGPU programazioari buruzko hitzaldia ematen. GPGPUa, txartel grafikoak grafikoekin zerikusia ez duten eragiketak egiteko baliatzen dituen programazio-eredua da, kasu gehienetan lan zehatz bat egiteko beharrezkoa den denbora gutxituz.

Nola da hau posible? Bideojoko, diseinu grafiko eta antzekoen industria boteretsua atzetik izanda, azken urteotan grafiko gero eta osatuagoen beharrak gora egin du eta honela txartel grafikoak eragiketa multzo handiak paraleloan egiteraino hobetu dira.

Grafikoetarako soilik erabili beharrean, paraleloan aritzeko ahalmen hau beste zeregin batzuetara bideratzean dago gakoa. Era honetan, paraleloan exekutatu daitezkeen gauzak txartel grafikoetan azkar-azkar exekutatzen dira, kode zati sekuentzialak betiko PUZ tradizionaletan exekutatzen den bitartean. Hori da GPGPUa, bi tresnei zukua ateratzen dien programazio-eredu hibridoa.

Saiatu naiz ahalik gaia ahalik eta intuitibo eta errazen azaltzen. Interesa izatekotan, hona hemen diapositibak, blog honetako lizentzia bera dutenak:

Eta zuetako norbait animatzen bada teknologia berri hauei buruzko hitzaldia ostatatzera, blog honetako kontaktua atalera edo aurkezpeneko azken diapositibara jotzea besterik ez du

Atzo bertan irakurri ahal izan genuen albistea: Gurebook.com ataria itxi egingo dute hilaren 31n. Atariak berak  adierazitako moduan “arrazoi ezberdinak medio”,  jarduna utziko du datorren astean bertan, hilak 31. Egia esan, ez da pozteko moduko albistea, euskal letrak oinarri izan dituen proiektu bat itzali egin baita, hainbat euskal argitaletxeren lanak salgai jartzen zituena. Hala ere, dena esan behar bada, ez da harrera handia izan edota ilusio handiak sortu duen proiektua, eta amaieran ere, izan ditu kritikak.

Dena den, esperientzia honek gauza batzuk nola egin behar ez direnaren adibide modura balio dezake. Nire ustez, Gurebook-en akats handienetakoa hasieratik, eduki guztia DRMarekin saldu izan dutela da, nahiz eta bistan da, ezin dudan ziurtatu atariaren amaierak DRMaren erabilerarekin zerikusia izan duen edo ez. Saiatuko naizena azaltzen zera da: Gurebook-ek DRMrik ez balu erabili, agian oraindik proiektu bideragarria izango zen.

Eskubide Digitalen Kudeaketa (DRM siglekin ezagunagoa), finean, fitxategien kopia eta partekatzea galarazten duen teknika da. Hori kontuan izanda, logikoa izan daiteke, liburuak saltzen dituen denda batek ahalik eta salmenta handienak izateko, kopia galarazten duen sistema bat garatzea. Kopia bakarrik ez, sistema hau ezarria duten liburu elektronikoekin, ezinezkoa baita paperezko liburuekin egin daitezkeen hainbat gauza egitea: lagunen bati uztea, bigarren eskura saldu edo erostea… Baina askoz urrunago doa DRMak egin dezakeen kaltea, aho biko ezpata oso arriskutsua baita.

DRMa: zintzurri txarretik, kanta onik ez

Inork esaten ez duen arren kostu gehigarria du DRMdun edukia saltzeak. Askotan, gehiago saltzen da DRMrik gabeko edukia, DRMduna baino. Eta badaude zenbait faktore horren kausa izan daitezkeena:

DRMa ez da doakoa

DRM sistema bat garatzeak, edo existitzen den sistema bat erabiltzeko ordaindu beharreko lizentziek dirua balio dute. Horren ondorioz, DRMdun edukia saltzerako orduan, edo eduki saltzaileek diru gutxiago irabazten dute, edo, kontrara, erabiltzaileek gehiago ordaindu behar dute DRMdun produktu bategatik, DRMrik gabekoa baino.

DRMarekin gutxiago saltzen da

Kontrajarria iruditu dezakeen arren, hala izaten da askotan.

Egun, ez dago DRM sistema estandar eta unibertsalik, hots, DRM sistema bakoitzak gailu edo aplikazio jakin batzuetan bakarrik funtzionatuko du (adibidez, Amazoneko DRMa Kindle-tan bakarrik dabil, FairPlay iTunes duten gailuetan…). Honek esan nahi du, Amazonen erositako liburu bat, ezingo daitekeela irakurri Kindle batetik edo Kindle aplikaziotik ez bada, edota, iTunes  bidez erositako kanta bat ezingo dela entzun Android darabilen mugikor batean. Noizbait tresna horiek desagertu eta berriak agertzen direnean, posiblea da erositako DRMdun eduki hori tresna berrietan irakurri ezin izatea.

Gurebook-en kasuan, DRMdun edukia saltzen duen aldetik, bertan erositako liburuak Adoberen DRM sistema onartzen duten gailuetan irakur daiteke bakarrik, alde batera utzita, adibidez, hedadura handia duen Kindle-a, edo Adoberen DRM sistemarekin bateraezinak diren beste irakurgailu batzuk. Edukiok DRMrik ez balute izango, posible litzateke arazorik gabe Kindle-etan irakurtzea, bezero posibleen zerrenda asko haziz. Egia esan, oso erabaki arriskutsua iruditzen zait euskal literaturak saltzeko duen merkatu murritza ikusita, horrelako neurriekin nahita eta zentzugabeki merkatu posible hori oraindik eta gehiago murriztea.

Gutxi ez balitz, gero eta gehiago gara DRMdun edukia erosteari ezetz esaten diogunak, kontsumitzaile modura ditugun zenbait askatasun (berrerabiltzea, partekatzea…) deuseztatzen dituelako. DRMak beraz, DRMdun edukia irakurri ezin  edota nahi ez dutenentzat eduki hori ez saltzea dakar.

DRMa ez da eraginkorra

DRMaren jatorrizko zioari jarraituz (egile eskubideak babestea), ez pentsa DRMak fitxategien kopiak guztiz ekiditen dituenik, ez baita zaila DRMa erauztea eta motibazio eta denbora pixka bat duen edonork egin dezake. Nahikoa da norbaitek denbora hartu, liburu bati DRMa kendu eta eskuragarri jartzea sarean. Hori egiten duten tresna automatizatuak ere existitzen dira. Sarean bilatzea besterik ez dago horretaz jabetzeko.

Beraz, DRMaren erabilera, garestia eta murriztailea izateaz gain, askotan antzua da.

DRMrik gabe, askoz hobe!

Zorionez, bada Gurebook-ez haratago doan euskal liburugintza elektronikoa, eta DRMak onura baino kalte gehiago dituela konturatuz, Susa, Elhuyar, UEU… bezalako argitaletxeek DRMrik gabeko edukia saltzen dute. Susak pausu bat gehiago eman, eta DRMrik gabe argitaratzeaz gain, lizentzia librearekin kaleratzen ditu lanak (Kirmen Uriberen Mussche izan ezik, imajinatzen dut egilearen aukera izango zela).

Mikel Olasagasti lagunak idatzi zuen artikulua Gaur8n, pasadan abenduan, Durangoko Azokaren ajea amaitu berri zegoenean, euskal liburugintzari buruzko gogoeta bat eginez. Bertan, lizentzia libreen aldeko hautua egiten du, etorkizuneko euskal kultura bultzatzeko.

Berak esandakoarekin ados nagoen arren, uler dezaket zenbaitentzat lizentzia libreak etereo eta filosofikoak begitandu daitezkeela euren lanei aplikatzerako orduan. Bada,  DRMaren kasua askoz sinple eta zuzenagoa da: DRMaren erabilera kaltegarria da erabiltzaile, saltzaile zein sortzaileentzat, salmenta, erabiltzeko aukera… gutxiago dakartzan aldetik: askoz gehiago dira kalteak, balizko onurak baino, bereziki saltzailea ez denean erraldoia (Amazon, Apple…).

Hasieratik izan da internet ikasteko bitarteko bikaina, eta,  geroago etorri ziren Wikipedia, Youtubeko bideo azalgarri, milaka howto eta antzekoekin eskaintza ikaragarri hazi zen. Baina oraingoan, arauturiko hezkuntza tradizional eta akademikoa bete-betean sartu da, MOOC (Massive Open Online Courses edo Sareko Ikastaro Ireki Jendetsuak) delakoen eskutik. Aurtengo fenomeno berria ez diren arren, 2012an errotu dira MOOCak, sare bidezko hezkuntza irauliz. Hartzen ari diren garrantziaren seinale, zenbait komunikabide berezitu eta orokorretan ere aipatu dituzte.

Hauek, posible egin dute gaur egun, sareko konexioa duen edonork, unibertsitate ospetsu zein irakasle errekonozituek gidaturiko klaseak hartzea. Eta “klaseak hartzea” diodanean, bideoetan grabaturiko ikasgaiez gain, ariketa eta azterketez ari naiz, hots, pakete osoa. Kasu askotan gainera, ikasleek proba guztiak gainditzen badituzte, ikastaroa gainditu dutenaren ziurtagiria jasotzen dute.

Paradigma berri honekin, ikastaro bakoitzean milaka ikaslek hartzen dute parte, doan eta sarearen bitartez. Ikasketa eredu honen adibiderik ezagunena Coursera da, eta Joxe Arantzabalek idatzi zuen berari buruz irailean. Baina badago mundu askoz anitzagoa Courseraz haratago:

1. Udacity. Ikastaroek ez dute denbora mugarik.  Unibertsitateekin hitzarmenak eduki baino, irakasleekin lan egiten duen webgunea da. Irabazi asmoa du.
2. edX. MIT, Harvard eta Berkeley moduko unibertsitateetako ikastaroak eskaintzen ditu, irabazi asmo gabekoa da.
3. Udemy. Ikastaroak ez daude unibertsitate munduarekin loturik hainbatetan, askotan maila altuko profesionalak dira irakasleak. Ikastaro batzuk ordainpekoak dira. Irabazi asmoa du.
4. Khan Academy. Goi mailako hezkuntza edonoren esku uztea helburu duen irabazi asmo gabeko webgunea da.

Nik egia esan, horietako batzuk egon naiz gainbegiratzen, eta Courseran eta Udacityko zenbait ikastarotan eman dut izena. Doan diren aldetik, ikastaro batzuk zehatz-mehatz jarraitu eta ikasteko, beste batzuk interesa dudan heinean jarraitzeko eta beste batzuk zerbait interesgarria begiratzeko edota dokumentazioa jaisteko, etorkizunean baliagarria izango zaidalakoan. Gainera, plataforma batzuek beste batzuk baino malgutasun handiagoa onartzen dute epeei dagokionez.

Plataforma hauetan irakasten diren gaien artean informatikarekin loturikoak dira gehienak, baina aukera oso anitza dute, zaldien elikadura edo puntua nola egin irakasten dutenak, adibidez. Bada karrera oso bat planifikatu duenik ere Courserako ikastaro sorta batekin.

Klase eta ziurtagiriak? Eliteko unibertsitateak? Eta gainera doan? Zer galdu dut?

Hasiera batean, kontrajarriak dirudien arren, eredu berrian bete-betean sartu diren unibertsitate asko pribatuak dira, irabazi-asmodunak horietako batzuk. Gainera, AEBn jaio eta indar gehien duen eredua izanik, arraroa ematen du goi mailako hezkuntza egiteko ikasleak zorpetu egiten diren herrialde bateko unibertsitateak izatea ereduaren bultzatzaile nagusiak. Har dezagun adibide modura Stanford: bertako ikasleak, bataz bestean, 14.000 dolar baino gehiagoko zorra dutelarik graduatzen dira, eta Courseran, aldiz, posible da unibertsitateko ikasgaiak doan jasotzea.

Eta ez bakarrik unibertsitateak, MOOC plataforma bi handienek, Coursera eta Udacityk, irabazi asmoa dute eta beraz,  ondorioztatu daiteke MOOCekin dirua egiteko aukera dagoela. Sarean dauden doako zerbitzu gehienen modura, aktibo nagusia ez da erabiltzaileei ematen zaien zerbitzua (ikastaroak), baizik eta erabiltzaileei buruzko datuak. Lan bila dabiltzan erabiltzaileak hala adierazi dezakete profilean, eta plataformek eskuragarri jartzen dituzte datuok (bai ikastaroetakoak, bai erabiltzaileok igotakoak) enpresentzat.

Bestalde, bestelako finantziazio iturri bat ziurtagiriena izan daiteke. Aipatu dut hainbat ikastarok opatzen dutela ziurtagiria, irakasleak sinatuta hainbatetan. Baina koska txiki bat ere badago: ziurtagiriak irakasleak sinatzen dituen arren, ez dira unibertsitateak argitaraturikoak, beste erakunde batek (Pearson Courseraren kasuan eta Udacity bera Udacityrenean) baizik. Aukeretariko bat da erabiltzaileok, unibertsitate batek argitaraturiko ziurtagiriengatik diru kantitate txiki bat ordaintzea, eta ikastaroko milaka ikasle daudela kontuan hartuta, diru iturri garrantzitsua izan daiteke berau.

Esperientzia berria diren aldetik, ez dago argi lan-munduan ziurtagiriek izango duten balioa zein izango den, etorkizunak esango du. Argi dagoena zera da, ziurtagiri horien balioa gizarteratzekotan, gaur egungo unibertsitate-eredua errotik alda dezakeela.

Wikipedian aurkitu daiteke Courseraren negozio ereduari buruzko informazio gehiago.

Paradigma berria jaiotzen ari al da?

Hezkuntza eredu berriari buruzko eztabaida heldu da, honelakoetan ikasten dugun milaka ikasleotaz gain, unibertsitateak ere hasi dira mugitzen, batez ere distantziara klaseak ematen dituztenak. Hurbilen ditugun distantziako unibertsitateen artean, UOCtek artikulu mamitsu batean agertu du kezka, internet bidezko unibertsitatea izanda ere, bere balio erantsia azpimarratuz honelako kurtsoekiko eta MOOC ereduaren eraginkortasuna zalantzan jarriz. UNEDek, aldiz, plataforma propioa, Unedcoma, garatu du kurtso propioak eskaintzeko, eta oraindik hasieran dagoen arren, interesgarria izan daiteke ikustea zein bidetatik doan. Azkenik, CNEDek ez du ematen pausurik eman duenik ez MOOCen alde, ez aurka.

Erabilerak gora egingo du eta UOCek duen antzeko jarrerak epe ertain zein luzera kaltegarriak izan daitezke. Garrantzitsua da unibertsitate batentzat paradigma berri honek ze aukera dituen aztertzea eta ahal bada, parte hartzea. Ez da jakina zein den aurrera egingo duen eredua, baina, badaezpada komeni da lehiaketa hurretik jarraitzea, ostean atzean ez geratzeko.

Eta ez dut aipatu,  baina, Unedcoma software libre gainean dago muntatuta (OpenMOOC plataforma), beraz gogoak eta denbora besterik ez dira behar zerbitzari batean muntatu eta sareko euskal unibertsitate propio bat eraikitzeko. Interesgarria honek ere zabal ditzakeen aukerak, garai bateko herri unibertsitateen bigarren loraldi digitala ekarriz, Coursera eta antzekoen logika komertzialetik kanpo baina hezkuntza demokratizatuz. Gure aldetik, ez genuke inolako beldurrik izan behar, eta baliatu beharko genukeen aukera da. Gaur egun, nekez aurkituko dugu eredu hoberik jakintza doan eta lau haizetara barreiatzeko.

Jakintza askea badugu, baita entziklopedia askeak ere. Agian, unibertsitate askeen garaia heldu da.

Post Scriptum: Iñaki Arenazaren bitartez jasotako Chronicle Of Higher Education-en artikulu bat jartzen dut hemen, MOOC plataforma handienen negozio-eredua zertan datzan zehatz-mehatz azaltzen duena.

Post Post Scriptum: Euskadi Irratiko Amarauna saioan MOOCei buruz hizketan aritu ziren igandean, abenduak 16, Benito Fiz, Josu Lezameta eta Joxe Rojas. EITBko Nahieran-en entzungai (eta deskargagai) duzue saioa (46. minututik aurrera).

Atzo Twitterren aurreratu nuen modura, jada Bildu.net berria erabilgarri dago. Euskal ziberespazioan bizirik dirauen proiektu beteranoenetariko bat da hau, 2006an hasi baitzuen bere ibilia, Gorka Julio eta Arkaitz Zubiagaren eskutik. Ordutik hona, milatik gora erabiltzailek ia 23.000 laster-marka gorde dituzte bertan, tartean nik. Era erraz eta erosoa zen laster-markak leku zentralizatu batean izateko, baita inguruko edota intereseko jendeak zer lotura gordetzen zituzten ikusteko.

Zoritxarrez, azken garaiotan spamaren eraginpean egon da Bildu.net, bere mantenurako gero eta denbora gehiago eskatuz eta erabiltzaileon esperientzia okertuz. Gutxi ez balitz, Bildu.net-en atzean zegoen Scuttle softwarea jada ez zen mantentzen eta eguneraketarik ez zeukan. Era berean, ez nuen alternatiba egokirik aurkitzen, ez hizkuntza aldetik, ezta produktu aldetik ere (Delicious berria ez dut inoiz ulertu). Beraz, Bildu.net hala edo nola hobetzeko jarri nintzen Gorkarekin harremanetan. Ikusi nuen Scuttle-ren oinarrituriko software berria zegoela martxan, SemanticScuttle, aktibo dagoena eta spamaren aurkako neurriak dituena.

Beraz, lanean hasi nintzen Bildu.net-eko edukia plataforma berrira ekartzeko: Arkaitz Zubiagak jatorrizko Scuttle-rako eginiko itzulpenetik abiatuta SemanticScuttle itzuli nuen (laster egongo da eskuragarri Librezalen), eta denboratxo batez makina birtual batekin frogetan ibili ondoren lortu nuen datu-basea, hau da, eduki osoa, migratzea. Atzotik aurrera, Bildu.net berritua jada martxan dabil, zorte apur batekin spamaren minbiziaren aurka eustearekin batera berriz ere euskal internautontzat tresna erabilgarria bihurtzea helburu duelarik.

Noski, zerbitzu batez aritu naiz, baina berau aplikazio libre batean oinarrituta egonda, posible da SemanticScuttle jaitsi eta enpresako, elkarteko… zerbitzaria jartzea kide desberdinen artean loturak elkartrukatzeko, nahi izanez gero, euskaraz.

Berritasunak

Bildu.net berria aplikazio sozialagoa da, erabiltzaileek elkarrekintza handiagoa dutelarik aplikazioarekin. Berritasunetako batzuk hauek dira:

1. Etiketa habiaratuak. Etiketak bata bestearen barruan jartzeko aukera, alegia (EH > Gipuzkoa > Arrasate > Bedoña)
2. Laster-marka bakoitzaren alde bozkatzeko aukera
3. Laster-markei ohar pribatuak eransteko aukera
4. Erabiltzaileak kontaktu modura gehitzeko aukera, eduki pribatua partekatzeko
5. Laster-markak aldatu/ezabatzeko aukera
6. … eta beste aukera asko gehiago

Migrazioa, detaile teknikoak

SemanticScuttle datu base konplexuagoa darabil Scuttle-k baino, 4 taula izatetik 14 izatera pasatzen baita, aplikazioa bera osatuagoa delako. Dena den, datuak beraz aplikazio batetik bestera pasatzeko, beharrezkoa da erabiltzaile, laster-marka eta etiketak migratzea:

INSERT INTO bilduberria.sc_users (uId,username,password,uDatetime,uModified,name,email,homepage,uContent) (SELECT * FROM bilduzaharra.sc_users);

INSERT INTO bilduberria.sc_bookmarks (bId,uId,bIp,bStatus,bDatetime,bModified,bTitle,bAddress,bDescription,bHash) (SELECT * FROM bilduzaharra.sc_bookmarks);

INSERT INTO bilduberria.sc_bookmarks2tags (SELECT * FROM bilduzaharra.sc_tags);

Behin edukia migratuta, honen karaktere-kodeketa aldaketa egitea komenigarria izan daiteke, aplikazio berrian tildedun eta antzeko hizkiekin arazorik ez izateko. Horretarako, jatorrizko Bildu.net-ek zerabilen Latin1 kodeketatik UTF-8-ra pasatu behar da. Hainbat eta hainbat metodo erabiltzen saiatu ostean, hiru pausutan eginiko bide hau izan da arrakastatsuena:

ALTER TABLE sc_bookmarks MODIFY bTitle blob;

ALTER TABLE sc_bookmarks MODIFY bDescription blob;

ALTER DATABASE bilduzaharra charset=utf8;

ALTER TABLE sc_bookmarks MODIFY bTitle VARCHAR(255) CHARACTER SET utf8;

ALTER TABLE sc_bookmarks MODIFY bDescription VARCHAR(255) CHARACTER SET utf8;

Orain badakizue: probatu, eta gustukoa izanez gero, jarraitu erabiltzen.

Post scriptum: Firefox erabiltzen duzuenontzat, Scuttle gehigarria ere primeran dabil Bildu.net berrira laster-markak bizkor gehitzerako orduan. Hobespenetan, helbide modura http://www.bildu.net ipini besterik ez duzue egin behar.

Post post scriptum: Norbaitek (zarena zarela, eskerrik asko!) Teknopatak antolaturiko sei@2012 leihaketarako izendatu du bildu.net berritua. Gustuko baldin baduzue berau, bere alde eman dezakezue bozka bertan.

Azkenaldian asko ugarituriko URL laburtzaileek, erosoak izateaz gain, hainbat arazo ere badituzte. Artikulu honetan, arazo horietako batzuk aipatu eta horiek ekiditeko zer egin daitekeen azaltzen da.

URL laburtzaileak,  URLak edo sareko baliabide desberdinen (webguneak, fitxategiak…) helbideen luzera moztea ahalbidetzen duten zerbitzuak dira. Hau da, karaktere asko dituzten helbideak karaktere gutxiago dituzten helbide batekin ordezkatzen ditu, ondoren birbideraketa bat egiten da URL motzetik luzera, erabiltzaileak prozesu horretan parte hartzen ez duelarik.

Argiak

Adibidez hurrengo URL luzea

http://www.amazon.com/Kindle-Wireless-Reading-Display-Globa lly/dp/B003FSUDM4/ref=amb_link_353259562_2?pf_rd_m=ATVPDKIK X0DER&pf_rd_s=center-10&pf_rd_r=11EYKTN682A79T370AM3&pf_rd_ t=201&pf_rd_p=1270985982&pf_rd_i=B002Y27P3M

era honetara laburtzen du tinyurl zerbitzuak:

http://tinyurl.com/KindleWireless

Ostean, bigarren URL labur honek luzeari egingo dio erreferentzia. Bistan da bigarren helbidea errazagoa dela gogoratzeko edota inprimatzeko.

Azken identifikatzailea (KindleWireless adibidean), zerbitzu batzuetan erabiltzaileak aukeratu dezake, baina gehienetan ausaz esleitzen dira. Gauzak honela, askoz errazagoa da bigarren helbidea gogoratzea edo partekatzea eta, arrazoi hau dela medio oso erabiliak dira karaktere-muga jakina duten sare sozialetan edota prentsa idatzian erreferentziak egiterako orduan, estekak ezin baitira horren erraz adierazi.

Behar honi erantzuteko, milaka doako zerbitzu sortu dira, tartean euskarazkoak ere. Sare sozialak ere pasa dira automatikoki erabiltzaileek txertaturiko loturak euren URL laburtzailea erabiliz automatikoki laburtzen (t.co Twitterrek eta fb.me Facebook-ek adibidez). Gaia umorez hartu eta URL luzatzailea sortu duenik ere badago. Laburtzaileen ageriko erosotasun honen azpian, ordea, badaude hainbat arazo, horren agerikoak ez direnak.

Itzalak

Opakutasuna. URL laburtu guztiak antzekoak dira, hau da, webgune, fitxategi edota zerbitzu oso desberdinei erreferentzia egiten dieten aren, erreferentzia hori zertan datzan jakitea zaila da. Demagun gure Twitterreko lagun batek lotura laburtu bat bidaltzen digula: nola jakin helbide horren atzean azken parrandako argazkiak, berri interesgarri bat edo software kaltegarri bat dagoen, baldin eta loturan http://tinyurl.com/XXXXX bakarrik agertzen bada?  URL laburtzaileen erabilera desegoki eta arriskutsuen hedapen zabalaz jabetzeko, nahikoa da bilaketa arin bat egitea.

URL laburtzaileak software kaltegarria hedatzeko erabili izan dira.
Irudiaren egileak: Kizar, Silzor, Yellowlcon eta Everaldo Coelho Wikimedia Commonseko erabiltzaileak. GNU GPL 2.1 lizentziapeko irudia.

Erreferentziak galtzea. Argi dago webgune bat desagertzean bertako edukia berarekin batera desagertzen dela maiz, nahiz eta edukia eskuragarri mantentzeko Archive.org moduko proiektuak existitzen diren.  Antzeko era batean, URL laburtzaile bat desagertzean, URL laburretik luzera zeuden erreferentzia guztiak galdu egiten dira eta beraz, lotura laburrak jada ez dira erabilgarriak. Eginiko ikerketa batek, zerbitzu hauen %61a hilik dagoela ondorioztatu du. Ez da batere sinesgaitza pentsatzea etorkizun hurbil batean blogetan, Bildu.net moduko batzaileetan, Twitterren edota nabigatzailean gorderiko hainbat lotura eta laster-marka gal ditzakegula. Nahiz eta jatorrizko edukiak bere horretan jarrai, bertara heltzea ahalbidetzen zizkiguten URL laburrak ez dira erabilgarriak izango, edukia galdu izan bagenuenaren antzeko egoera izanik.

Zer egin, bada, arrisku hauen aurrean?

URL laburren atzean zer dagoen jakin ahal izateko, Longurl.org webgunea erabili daiteke. Bertan, URL laburra hartu eta zein URL luzeri egiten dion erreferentzia agertzen da. Bertan sar daiteke lagun, ezagun edo ezezagunen batek bidalitako URL laburra, zein domeinutara eta zein fitxategi motara eramaten duen ikusi ahal izateko.

Era honetan, loturari buruz informazio gehigarria lortzen da eta fidagarria den edo ez erabakitzea errazagoa da, edukia bisitatu edo ez aukeratu daitekeelarik. Gogoratu, nahiz eta laguna konfiantzazkoa izan, posiblea dela bera aurretik infektatua izana eta loturadun mezua automatikoki berak ezer ez jakin gabe bidali izana. Honelakoetan, pixka bat paranoikoa izatea, inozoa izatea baino hobea izaten da.

QR kodeak alternatiba egokiak izan daitezke sarez kanpoko erabiletarako.

URL laburtzaileek dituzten loturak ez galtzeko, komeni da batzaile eta abarrekoetan posible den guztietan jatorrizko URL luzea erabiltzea, edukiari eginiko loturak euren eskuetan ez egoteko. Paranoia maila oso altua eta disko gogorrean espazio libre asko izanez gero, batzailerik erabiltzea ez da beharrezkoa eta posible da zuzenean gustuko web horriak Wget moduko tresna batekin jaitsi eta disko gogorrean gordetzea. Honela, norberak loturak gorde beharrean, internet txiki propioa izango luke disko gogorrean.

Txantxak alde batera utzita, badaude helbide luzea erabiltzea posible ez den egoerak (paperezko prentsan adibidez), orduan, komenigarria izan daiteke lotura bakarra jartzea,  jada lotura guztiak era egokian jarrita izango dituen testuaren sareko bertsio bati erreferentzia egingo diona.  QR kodeak, adibidez, alternatiba interesgarria dira horretarako, era erraz eta estandar batean ahalbidetzen dutelako sareko eduki batera heltzea, gero eta hedatuago dauden smartphone bat erabiliz. Hala ere, komeni da lotura luzea, tamaina txikiagoan bada ere, nonbait agertzea edukia smartphone-ik ez dutenen esku ere uzteko.

Gauzak honela, URL laburtzaileen desagerpenak ekarriko lukeen arazoen ardura ez da atzo goizekoa. Aurre eginez, Urlte.am taldeak, sei hilabetetik behin URL laburtzaileen loturez osaturiko fitxategi bat argitaratzen du Torrent bidez (bidenabar, berandutxo dabiltza uztaileko argitalpenarekin). Beraz, nahiz eta zerbitzu bat desagertu, horrelako fitxategi batekin posible litzateke loturak -batzuk behintzat- berreskuratzea.

Ondorio gisa

Ia denaren moduan, URL laburtzaileak ez dira ez zuri eta ez beltz; erosoak izan arren, etorkizunera begira arriskuak badituzte -handiak gainera-, eta garrantzitsua da haietaz jabetzea. Hori dela eta, bakarrik benetan beharrezkoak direnean erabiltzea izan daiteke egokiena, erabilpen masiboak arriskuak ekar ditzakeelako, bai software kaltegarrien hedapenean, baita haiekiko menpekotasunaren ondorioz datu askoren galera ere laburtzaileak desagertzean.

Oharra: Eskerrik asko Twitterreko @theklaneh, @Orhipean, @enezp, @LoztiaNineu, @julen eta @agonirena erabiltzaileei “URL laburtzaile” terminoa erabiltzea gomendatzeagatik.

Gauza jakina da migratzerakoan edota denboraldi bat beste herrialde batera pasatzen joatean, hainbat gauza aldatu egiten direla etxeko ohituretatik, otorduak egiteko ordutik gizarte-antolakuntzaraino. Alemanian, bereziki, aldaketa handiena, “mendebaldekoa” deritzon gizarteetatik ez datozenek pairatzen dute: indiarrek, txinatarrek, afrikarrek, arabiarrek. Askotan horrek suposatzen duen drama handia edo izugarrizko shock kulturala aldera utzita, badaude irribarrea ateratzen duten kasuak ere. Tartean, jarraian kontatzera noana.

Pasadan astean indiar berri bat etorri zen bizitzera gure egoitzara: ingeniaritzan doktorea eta egunero-egunero bizarra ederki eginda alkandora eta txaleko dotorea erabiltzen dituen horietakoa. Etorri eta segituan, erosketak egitera abiatu zen, beharrezkoak izango zituen gaiez hornitzeko: janaria, izarak eta sukaldeko tresnak.

Igande goizean, buelta bat egitera nindoala, erosi berri zuen zartagina garbitzen ikusi nuen, gogor, sukaldean. Garrantzia handiegirik eman gabe jarraitu nuen kalera, egiten zuen eguraldiarekin eguna kanpoan pasatzera.

Iluntzean bueltatzean, nire harridurarako, oraindik zegoen sukaldean zartagina garbitzen. Agurtu barik nuela eta, agurtzera sartu nintzen nire burua aurkeztera, eta ohiko kontuez aritu ostean (izenak, Alemanian zer egiten ari ginen…) zartagina aipatu zidan. Oso haserre aipatu gainera, Alemaniara etorri eta dirutza ordaindu zuelako zartagin sinple bategatik eta, batez ere, zikin saldu ziotelako dendan.

Dena den, egun osoa garbitzen igaro ostean, lortu zuen zartagina garbitzea, baita emaitza harro erakutsi ere. Ezin zen ukatu egindako lan eskerga, inoiz zartagin bati ikusi ez diodan distira baitzuen hark, zilar-koloreduna, bai barrutik eta bai kanpotik. Hainbeste igurzten egon ondoren gorrituta zituen atzamarrekin erakutsi zidan zartaginaren itxura garbitu aurretik, smartphonearekin ateratako argazkian.

Beltz zegoen zartagina, baina ez zen zikinkeria bizilagunak kendutakoa. Irribarreari ozta-ozta eutsiz azaldu behar izan nion, barrua beltza duten zartaginak ez daudela zikin, baizik eta janaria ez itsasteko duten babeserako geruza zela hori. Liluraturik, atzo zartagin berria erosi zuen, baita atoan bertan afaria prestatzen zuela smartphonearekin bideoa grabatu eta lagunekin Facebooken konpartitu ere.

Zartagin zaharra gelan eskegi du, oroigarri modura.

Cryptocat kode-irekiko web aplikazioa da, hainbat pertsonen arteko elkarrizketa pribatu eta seguruak izatea ahalbidetzen duena.

Elkarrizketetako edukia era nahiko fidagarrian zifratzen du erabiltzailearen nabigatzailean bertan (detaile tekniko gehiago, wikipedian) Javascript erabiliz eta beraz, nahikoa da nabigatzaile batekin crypto.cat helbidera sartu, elkarrizketa berria sortu, eta elkarrizketaren helbidea partekatuz batera has gaitezke lagunekin hitz egiten. Noizbait erabili izan dut pasahitzak era erraz batean konpartitzeko (GPG eskuragarri ez dagoenean), edo hainbat pertsonekin batera hizketan aritzeko.  Elkarrizketaren edukiaren pribatutasunaz gain anonimotasuna garrantzitsua bada, Tor-ekin batera erabili daiteke zerbitzua eta gainera, mugikorretik arazo gabe erabili daitekeen aplikazioa da. Gutxi ez balitz, cron ataza bat erabiliz, ordubetean jardunik izan ez duten elkarrizketak ezabatzen dira.

Kode irekikoa da, baina ezin zaio software libre deitu,  darabilen lizentziak, CC-BY-NC-SA, ez duelako erabilera komertziala baimentzen eta beraz, onarturiko definizioa ez duelako betetzen. Dena den, aldaketak baimentzen ditu eta, aukeraz baliatuz, garatzaileari idatzi eta dituen kate apurrak itzuli ditut. Ia beti bezala, bi arrazoi izan ditut itzultzeko: erabiltzen dudan tresna euskaraz erabili ahal izatea eta euskal internauten artean nire ustez interesgarria den tresna honen erabilera bultzatzea. Posiblea da beraz softwarea euskaraz erabiltzea hemendik aurrera, bai crypto.cat helbidean, baita kodea hartu eta guk nahi dugun lekuan jarrita ere. Eskuragarri dagoen baliabide interesgarria beraz, gehigarririk instalatu gabe komunikazioen pribatutasuna nahiko ondo bermatzeko.

Prokrastinatzeko inbentatu den tresnarik eta onena izanik, interneti ezin zitzaizkion falta jokoak. Edonon daude, milaka dira, milioika, agian… Jolasteko nabigatzailea izatearekin nahikoa den jokoetaz ari naiz: flash joko adiktiboak, estrategia jokoak, rol jokoak… Denbora zerbaitekin bete beharra izanik, tira, ez dut esango aditua naizenik, baina noiz edo noiz jolastu izan dut horietakoren batera. Baina aitortu behar dut, ezagutu berri dudan joko honek txokatu egin nau, desberdina da. Izenburutik ondorioztatuko zenuten moduan, Chore Wars-ez (Zereginen gerrak) ari naiz.

Rol jokoa da, non jokalari bakoitzak pertsonaia bat kontrolatzen duen, bere atributu eta itxurarekin. Zenbait pertsonaia desberdinek talde bat osatzen dute, bertan abenturak planteatzen direlarik. Bukatutako abentura bakoitzeko, pertsonaiak esperientzia irabazten du, eta esperientziarekin batera, dituen atributuak doaz hobetzen.

Eta honaino irakurri baduzu, irakurle, pentsatuko duzu ea Amerika deskubritu dudan, horrelako ehunaka joko baitaude sarean zehar. Egia da, baina joko honen berezitasuna, abentura bakoitza etxeko zeregina dela da, aurretik definitzen delarik etxeko lanaren (abenturaren) saria. Hau da, dragoiak hiltzen joan beharrean, komuna garbitzen, loreak ureztatzen, erosketak egiten… joaten da gure heroia. Kasu honetan, rol-joko iraultzailea izanik, erabiltzaileak ez du ezer imajinatu behar, ezta grafiko kutre batzuetan begiratu ere, bere eskuetan dago abentura lehen pertsonan bizitzea! Behin etxeko lanak/abentura burututa, heroiaren bitartez erabiltzaileak egindakoa aldarrikatzen du eta dagokion saria jaso (esan bezala, esperientzia puntuak, batez ere).

Zertarako balio duen jokoak? Nahi denerako: ikasle-pisu (friki) batean hilabete amaieran puntu gehien dituenak katxi bat doan jasotzeko, umeak edo frikiak etxeko lanak egitera motibatzeko…  Baina, batez ere, jokoaren balioa kide bakoitzak etxean/bulegoan… egiten duen lana, aurretik definituriko arau batzuekin (abentura bakoitzak zenbateko saria duen) kuantifikatzeko tresna izatean datza. Tresna frikia da, bai, baina bere mamia ere badauka oskol frikiaren azpian, balio kuantitatiboa ematen baitio askotan ematen ez zaion zerbaiti; eskala horrekin, posible da kuantifikatzea lan-banaketaren oreka (edo desoreka) maila, balorazioak egiteko edo aldaketa konkretuak proposatzeko.

Prest al zaude superheroiz jantzi, fregona hartu eta abenturari ekiteko?

Gaztelumendiren txio baten bitartez heldu naiz artikulura. Bildu aspira a lograr 822 ediles y gestionar casi 300 millones dio La Razón egunkariak. Pixka bat beherago, El mapa soñado por Bildu erakusten digu, Euskal Herriko hainbat udalerri agertzen direlarik bertan, markaturik.

© La Razón. Lotsagabeki eta hotlinking eginez neuk lapurtuta hartuta.

Mapan arreta ipintzea besterik ez da behar mapa benetan txarto eginda dagoela ikusteko. Bizkaiko kostan, esaterako, ez dute udalerri bakar bat bera ere ez bere lekuan jarri (Ea, Ondarroa, Lekeitio eta Bermeo), Busturia bera ere Lea-Artibain dago kokaturik, bere izena Bizkaiko eskualde oso bati ematen diola kontuan izan gabe. Jarraitu dut begira, baina egia esan Bizkaia oso-osorik dago hankaz gora (Bilboz gain ez dute udalerri bakar bat ere bere lekuan jarri, saiatu Gernika topatzen, adibidez).

Araban, Aramaio eta Legutio lekutan jarri dituzte eta Gipuzkoari dagokionez, Usurbil kostan dago, Zumaia inguruan, eta Aretxabaleta, Oñatin (ziur akats gehiago egongo direla). Nafarroan aldiz, Leitza aldatu dute lekuz, hegoalderago bidali baitute.

Horren erraz kontrastatzen den informazioa horren gaizki agertuz, egunkari espainiarraren kazetaritza maila nahiko agerian uzten dela uste dut.

argazkia: ukberri.net

Atzean ehunaka mila pertsona zituelarik milaka kilometro egin ostean, lekukoa milaka eskutatik igarotakoan (umeak, gazteak, emakumeak, oraindik gazte dauden jubilatuak…) heldu da 17. Korrika -duda izpirik gabe euskalgintza osoak egiten duen erakustaldi handiena- bere amaierara, Donostiara, Trebiñutik abiatu eta hamar egunetara.

Azkenik, Gipuzkoako hiriburuan eman da argitara zein izan den eskurik-esku ibili izan den lekukoaren mezua (pdf). Irakurtzean Ilaski Serrano bera ere hunkitu duen mezua, hain zuzen. Bertan, gauza bakarra nabarmendu nahi nuke, edukia ondoen laburtzen duen esaldia dela uste dudalako:

Eta ezin da euskalakari izan euskaraz egin barik, euskaraz berba egiten ahalegindu barik.

Horrek laburtzen du Euskalakari izatearen muina: ezin da euskara maitatu euskara jakin eta erabiltzen ez bada. Maitatu, ikasi eta aritu beharra dago, eta aritzearekin batera, bere erabilera ahalik eta esparru gehienetara zabaldu, euskalakari izateko. Ezin da Bai Euskarari esan erdaretatik abiatuta.

Asko izan dira petoa jantzi eta Korrikan parte hartu eta euskararen aldeko konpromisoa erakutsi duten herritarrak, aldarrikapen giroan (ez dezagun ahaztu, Korrika bera, jai-giroan egiten den arren, euskararen aldeko aldarrikapenerako esparrua dela, zentzu zabalean), baina zoritxarrez ere, ez dira gutxi Korrikan parte hartu duten euskalakari kukulaukariak. Kukulauka, ezkutaketan, dabiltzan euskalakariak hain zuzen: Korrikan euren euskaltzaletasuna harro erakutsi eta egunerokotasunean euskaltzaletasun hori ezkutatzen dutenak, hain zuzen, dira euskalakari kukulaukariak. Edo kontrara, euren eguneroko erdaltzaletasun porrokatua Korrika egunean ezkutatu, eta euren burua euskalakari agertzen diren kukulaukariak.

Eta euskalakari kukulaukariena, bere burua euskaltzaletzat duen eta asanbladak euskaraz egin eta lehen tragorako erdarara jotzen duen sasieuskalakariari edota kilometroak erosi bai, baina hizkuntza politika lotsagarriak aplikatzen dituzten erakunde eta enpresetara zabal daitekeen izatasuna da.

Jaiaren ajearen ostean, norberak egin dezala gogoeta, bai jarrera pertsonalean, baita inguruan (lagun, lan, zein erakunde) eragiteko dituen aukeren inguruan, bultzatu duen martxaren lekuko barruan eroandako mezuan sinesten badu, bederen.